درماتیت تماسی چیست و چگونه درمان می‌ شود؟

درماتیت تماسی یکی از رایج‌ترین انواع التهابات پوستی است که در اثر تماس مستقیم پوست با مواد محرک یا آلرژی‌زا ایجاد می‌شود. این بیماری معمولاً باعث خارش، قرمزی، خشکی و تاول‌های کوچک روی پوست می‌شود و می‌تواند در کودکان و بزرگسالان دیده شود. بر خلاف باور عمومی، درماتیت تماسی مسری نیست، اما در صورت عدم مراقبت مناسب ممکن است منجر به خشکی شدید، ترک خوردگی پوست و حتی عفونت ثانویه شود.

علل درماتیت تماسی

درماتیت تماسی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود: آلرژیک و تحریکی.

1. درماتیت تماسی آلرژیک
   این نوع درماتیت زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن نسبت به یک ماده خاص حساس می‌شود. آلرژن‌ها می‌توانند شامل مواد آرایشی، فلزات، عطرها، محصولات دارویی یا حتی برخی غذاها باشند. واکنش معمولاً محدود به ناحیه تماس است، اما در برخی موارد ممکن است واکنش گسترده‌تر ایجاد شود.

2. درماتیت تماسی تحریکی
   این شکل شایع‌تر است و ناشی از تماس مکرر یا طولانی مدت با مواد محرک است که به سد محافظتی پوست آسیب می‌رسانند. مواد شوینده قوی، حلال‌ها، صابون‌های صنعتی، الکل و برخی محصولات آرایشی می‌توانند محرک باشند. حتی تماس کوتاه مدت با این مواد در افراد حساس می‌تواند منجر به التهاب شود.

3. عوامل محیطی و شغلی
   افرادی که در مشاغل خاص با مواد شیمیایی، آفت‌کش‌ها یا محصولات شوینده سروکار دارند، بیشتر در معرض درماتیت تماسی هستند. همچنین افرادی با پوست حساس، سابقه اگزما یا درماتیت آتوپیک، موهای قرمز یا رنگ‌دانه کمتر در پوست، ریسک بالاتری دارند.

بیشتر بخوانید: روش‌ های مقابله با خشکی پوست بعد از آلرژی پوستی و زخم

علائم و نشانه‌ ها

علائم درماتیت تماسی بسته به شدت واکنش و نوع پوست متفاوت است، اما رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• خارش شدید و سوزش پوست

• قرمزی و التهاب در ناحیه تماس

• خشکی و پوسته‌پوسته شدن پوست

• تاول‌های کوچک و ترشح‌دار

• تغییر رنگ پوست در نواحی ملتهب (قرمز تا قهوه‌ای تیره)

• تورم در زیر چشم‌ها، صورت یا نواحی کشاله ران

در کودکان، معمولاً درماتیت تماسی به شکل دانه‌های ریز قرمز یا تاول‌های کوچک ظاهر می‌شود. در نوزادان، نواحی گونه، پیشانی و پشت گردن بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند.

تشخیص درماتیت تماسی

تشخیص دقیق درماتیت تماسی معمولاً توسط متخصص پوست انجام می‌شود. پزشک تاریخچه پزشکی بیمار را بررسی کرده و پوست را معاینه می‌کند. در موارد پیچیده، تست پچ (Patch Test) برای شناسایی آلرژن‌ها استفاده می‌شود. در این روش، بخش کوچکی از پوست در معرض مواد مختلف قرار می‌گیرد تا واکنش آلرژیک مشخص شود. در شرایط نادر، ممکن است نمونه‌برداری پوست (بیوپسی) برای بررسی دقیق‌تر نیاز باشد.

روش‌ های درمان درماتیت تماسی

۱. اجتناب از آلرژن یا محرک

اصلی‌ترین و مؤثرترین درمان، دوری از ماده محرک یا آلرژن است. شناسایی دقیق عامل ایجادکننده و جلوگیری از تماس با آن می‌تواند التهاب را کاهش داده و روند بهبود پوست را سرعت ببخشد.

۲. درمان دارویی

• کورتیکواستروئیدهای موضعی: پمادها و کرم‌های استروئیدی برای کاهش التهاب و خارش استفاده می‌شوند.

• آنتی‌هیستامین‌ها: خوراکی یا موضعی برای کنترل خارش و واکنش‌های آلرژیک.

• داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی: در موارد شدید و گسترده، تحت نظر پزشک تجویز می‌شوند.

۳. مراقبت و مرطوب‌ سازی پوست

خشکی پوست یکی از عوارض شایع درماتیت تماسی است و نیاز به مراقبت ویژه دارد:

• استفاده از آبرسان پوست خشک ورناتن برای بازگرداندن رطوبت و تقویت سد دفاعی پوست

• لوسیون بدن ورناتن برای نرم و محافظت از پوست در نواحی آسیب‌دیده

• کرم دست ورناتن برای پیشگیری از خشکی و ترک خوردگی دست‌ها

مرطوب‌کننده‌ها و کرم‌های نرم‌کننده باعث می‌شوند لایه محافظ پوست حفظ شده و از تحریک بیشتر جلوگیری شود.

۴. درمان‌ های خانگی

• شستشو با آب خنک و صابون ملایم بلافاصله پس از تماس با آلرژن

• کمپرس سرد برای کاهش التهاب و خارش

• کوتاه کردن ناخن‌ها برای جلوگیری از خراشیدن پوست

• استفاده محدود از حمام‌های طولانی یا آب داغ

• پرهیز از مواد معطر یا شیمیایی روی پوست آسیب‌دیده

۵. درمان در طب سنتی

برخی روش‌های طب سنتی به تسکین علائم کمک می‌کنند، از جمله:

• مصرف آب و مواد غذایی ملایم و پرهیز از غذاهای تند

• استفاده از روغن‌های گیاهی و ترکیبات نرم‌کننده

• کمپرس با آب کرفس یا ترکیبات ضد التهاب طبیعی

انواع درماتیت تماسی

1. درماتیت تماسی آلرژیک: واکنش ایمنی بدن نسبت به یک آلرژن خاص، مانند فلزات، مواد آرایشی یا داروها.

2. کهیر تماسی: قرمزی و تورم سریع بعد از تماس با ماده محرک که معمولاً به سرعت برطرف می‌شود.

3. درماتیت تماسی تحریکی: شایع‌ترین نوع که به دلیل آسیب به سد محافظتی پوست توسط مواد محرک ایجاد می‌شود.

درماتیت‌های خاص نواحی بدن:

• پوست سر: ناشی از رنگ مو، کراتینه یا محصولات مراقبت از مو.

• زیر بغل: دئودورانت‌ها، ژیلت یا مواد آرایشی باعث قرمزی و خارش می‌شوند.

• واژن: لباس‌های زیر پلاستیکی، وسایل جلوگیری‌کننده یا مواد شوینده.

• اطراف چشم: کرم‌های دور چشم، عطرها و لنزهای تماسی می‌توانند موجب التهاب و خشکی شوند.

بیشتر بخوانید: درمان قطعی حساسیت پوست دست به مواد شوینده | راهنمای کامل پیشگیری، درمان خانگی

پیشگیری از درماتیت تماسی

• شناسایی و دوری از آلرژن‌ها و محرک‌ها

• استفاده از دستکش و وسایل محافظتی در مواجهه با مواد شیمیایی

• مرطوب‌سازی منظم پوست با محصولات بدون حساسیت

• پرهیز از تماس با صابون‌های قوی، شوینده‌ها و آب داغ

• محافظت از پوست در برابر آفتاب و شرایط محیطی خشک

سخن پایانی

درماتیت تماسی می‌تواند ناراحت‌کننده باشد اما با شناسایی علت، اجتناب از آلرژن و مراقبت صحیح از پوست، می‌توان آن را کنترل و درمان کرد. استفاده از محصولات تخصصی به بازسازی پوست، حفظ رطوبت و کاهش التهاب کمک می‌کند و مانع خشکی و ترک خوردگی می‌شود. رعایت این اقدامات همراه با مشورت منظم با متخصص پوست، کلید کنترل و پیشگیری از عود درماتیت تماسی است.